Πώς τα παιδιά μαθαίνουν να μαθαίνουν

  Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

Άρθρο μου στον Ευβοϊκό Τύπο στις 6/10/2021

Η σύγχρονη εκπαίδευση είναι πλέον πολύ περισσότερο απαιτητική από αυτήν που συναντούσαμε τα προηγούμενα χρόνια. Μέσα σε έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών και γεγονότων μαθητές και μαθήτριες καλούνται να αναγνωρίζουν καταστάσεις και να οξύνουν την κριτική τους σκέψη καθημερινά.

Στόχος λοιπόν των εκπαιδευτικών είναι να διδάξουν στα παιδιά τον τρόπο ανακάλυψης των γεγονότων και κριτικής ανασκόπησής τους και να τους μάθουν πώς να γνωρίσουν εκείνες τις πυρηνικές γνώσεις που αργότερα θα χτίσουν πάνω τους.

Η μέθοδος που μπορεί να χρησιμοποιεί κάθε εκπαιδευτικός ποικίλλει. Ο στόχος όμως είναι ένας. Στο τέλος της ημέρας να μη βγάλουμε μόνο μορφωμένες προσωπικότητες, αλλά και σωστούς ανθρώπους.

Επιστρέφοντας λοιπόν στις μεθόδους, μπορούμε να πούμε ότι μία από τις καλύτερες είναι η μέθοδος της ανακαλυπτικής βιωματικής μάθησης. Εκεί τα παιδιά ανακαλύπτουν μόνα τους τα σημεία του μαθήματος και στη συνέχεια τα καταγράφουν είτε ηλεκτρονικά είτε στο χαρτί, ώστε να τα συνδυάσουν και να επιτύχουμε το προσδοκώμενο αποτέλεσμα μάθησης. Η επιτυχία εδώ έγκειται στο ότι τα παιδιά δεν δέχονται έτοιμη τροφή, αλλά μόνα τους με την καθοδήγηση του δασκάλου βρίσκουν τα σημαντικότερα σημεία μάθησης και μαθαίνουν φυσικά πώς να τα ανακαλύπτουν μόνα τους. Η παραπάνω διαδικασία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε μαθήματα όπως η ιστορία. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί κάλλιστα ώστε να αναζητηθούν συγκεκριμένα σημεία μέσα από εγκυκλοπαίδειες ομαδικά ή ατομικά αφού δώσουμε τις απαραίτητες οδηγίες στα παιδιά και δεν τους αφήσουμε να αναζητούν γενικά πληροφορίες.

Μία άλλη μέθοδος που μαθαίνει στα παιδιά πώς να μαθαίνουν είναι η μέθοδος της επανάληψης. Οι αρχαίοι πρώτοι είχαν διαπιστώσει πως η επανάληψη είναι η μητέρα της μάθησης. Επαναλαμβάνουμε συνεχώς κάποιες βασικές πυρηνικές γνώσεις μέχρι να εντυπωθούν στο μυαλό μας. Προσοχή δεν μιλάμε για στείρα απομνημόνευση αλλά για απομνημόνευση των απαραίτητων θεμελίων για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε. Μία τέτοια διαδικασία μπορούμε να ακολουθήσουμε στο μάθημα της έκθεσης, ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες. Υπάρχει δυνατότητα λοιπόν οι πρώτες εκθέσεις να γραφτούν συνθετικά από τους μαθητές στην τάξη ώστε να κατανοήσουν και να επαναλάβουν πολλές φορές πώς γράφεται μία έκθεση, να διαπιστώσουν πώς είναι η δομή της, γιατί χωρίζουμε παραγράφους, πώς μπορούμε να εμπλουτίσουμε το λεξιλόγιο με τη χρήση επιθέτων και ούτω καθεξής. Επίσης, χρήσιμη είναι και στα μαθηματικά, καθώς η απομνημόνευση, για παράδειγμα της προπαίδειας, αποτελεί τη βάση για να προχωρήσουμε σε πιο σύνθετες διαδικασίες.

Προώθηση της μεταγνώσης, δηλαδή του να κατανοεί ο μαθητής μόνος του τι πρέπει και πώς πρέπει να το μάθει είναι και η αυτοδιόρθωση της ορθογραφίας. Οι μαθητές-τριες διορθώνουν μόνοι τους τα λάθη. Έτσι μαθαίνουν από αυτά και κάνουν κτήμα τους αρκετές λέξεις που αν τις διορθώναμε εμείς, ίσως και να μην τους έδιναν καμία σημασία.

Αυτές είναι κάποιες από τις βασικότερες στρατηγικές διδασκαλίας που μπορεί να ακολουθήσει κανείς. Σε κάθε περίπτωση είναι καλό να καλλιεργούμε στους μαθητές και τις μαθήτριες δεξιότητες οι οποίες είναι απαραίτητες στη σύγχρονη εποχή και τις οποίες μπορούν να τις προσλάβουν με κάθε τρόπο είτε αυτός εμπεριέχει τη χρήση της τεχνολογίας είτε περιέχει αποκλειστικά τη χρήση των παραδοσιακών μεθόδων. Κατά την ταπεινή μου άποψη, ο συνδυασμός των δύο παραπάνω μπορεί να αποφέρει τα βέλτιστα αποτελέσματα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στο σημείο αυτό να αναφέρουμε πως είναι απαραίτητο να δοθεί βαρύτητα στα σημεία εκείνα που θα φανούν στους μαθητές και στις μαθήτριες χρήσιμα αύριο-μεθαύριο στην καθημερινή τους ζωή.

Θα ήταν καλό να τονίσουμε πως κάθε παιδί είναι διαφορετικό και έχει τον δικό του ρυθμό όπως και κάθε μέθοδος δεν είναι πάντα η κατάλληλη για όλους τους μαθητές και μαθήτριες. Εκεί ακριβώς έγκειται και το ταλέντο του δασκάλου, ώστε να χρησιμοποιεί όσο το δυνατόν περισσότερες μεθόδους διδασκαλίας που θα είναι ικανές να καλύψουν όλους τους τύπους μαθητών και μαθητριών. Θα είναι ικανές με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο να δώσουν στα παιδιά την απαραίτητη ώθηση για να χτίσουν μελλοντικά στρατηγικές μάθησης και εκπαίδευσης του εαυτού τους, ζωτικής σημασίας για την επιτυχία τους στον στίβο της ζωής.

Η Κάρυστος μέσα από τα μάτια του Ιπποκράτη

  Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

Αν ο πατέρας της ιατρικής, ο Ιπποκράτης, επισκεπτόταν σήμερα την Κάρυστο, θα τη χαρακτήριζε ως έναν τόπο «ιδανικής κράσης». Στο πλαίσιο του έργου του «Περί Αέρων, Υδάτων και Τόπων», η Κάρυστος αποτελεί το τέλειο παράδειγμα περιοχής όπου η φύση λειτουργεί ως ο πρώτος και κυριότερος γιατρός.

Τα τρία στοιχεία της καρυστινής υγείας

Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη, η υγεία εξαρτάται από την ισορροπία του ανθρώπου με το περιβάλλον του. Στην Κάρυστο, τα στοιχεία αυτά συνδυάζονται μοναδικά:

1. Οι Αέρηδες: Ο Ιπποκράτης έδινε τεράστια σημασία στην ποιότητα του αέρα. Οι δυνατοί άνεμοι της Καρύστου δεν είναι απλώς ένα φυσικό φαινόμενο, αλλά ένας μηχανισμός που «καθαρίζει» την ατμόσφαιρα, απομακρύνοντας τα βλαβερά στοιχεία και προσφέροντας καθαρό οξυγόνο που αναζωογονεί το σώμα και το πνεύμα.

2. Τα Νερά: Για τον Ιπποκράτη, τα καλύτερα νερά είναι τα τρεχούμενα, αυτά που πηγάζουν από ψηλά. Τα κρυστάλλινα νερά που κατεβαίνουν από το όρος Όχη είναι πλούσια σε ιχνοστοιχεία και προσφέρουν στον οργανισμό την απαραίτητη ενυδάτωση και καθαρότητα, μακριά από τη στασιμότητα που προκαλεί ασθένειες.

3. Η Γη και η Διατροφή: Η καρυστινή γη προσφέρει τροφές που είναι στην πραγματικότητα φάρμακα. Από το τοπικό μέλι και τα βότανα της Όχης μέχρι τα φρέσκα προϊόντα της θάλασσας, η διατροφή εδώ ακολουθεί το ιπποκρατικό ρητό: «Η τροφή σου να είναι το φάρμακό σου».

Η ευεργετική επίδραση στον ύπνο και την ενέργεια

Ο συνδυασμός του καθαρού αέρα και της ησυχίας του τοπίου δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για τη «Φύση», τον εσωτερικό μας γιατρό. Ο Ιπποκράτης θα παρατηρούσε ότι στην Κάρυστο ο ύπνος είναι βαθύς και αναζωογονητικός, επιτρέποντας στο σώμα να διοχετεύσει όλη του την ενέργεια στην αποκατάσταση των κυττάρων, χαρίζοντας μας ζωντάνια κάθε πρωί.

Ένας καινούργιος δρόμος για την ευεξία

Η διαμονή στην Κάρυστο δεν είναι απλώς μια επιλογή κατοικίας, αλλά ένας καινούργιος τρόπος ζωής σε αρμονία με τα στοιχεία της φύσης. Ο Ιπποκράτης θα μας προέτρεπε να αφουγκραστούμε τον αέρα, να γευτούμε το νερό και να εμπιστευτούμε τη γη αυτού του τόπου, καθώς εκεί κρύβεται το μυστικό για μια ζωή γεμάτη υγεία και ισορροπία.

Η μπαταρία σου δεν είναι αποθήκη, είναι κολυμβητής που πνίγεται

Μαθαίνοντας Διαφορετικά

Φαντάσου έναν πρωταθλητή κολύμβησης. Είναι δυνατός, γρήγορος και αποδοτικός. Τώρα, φαντάσου αυτόν τον κολυμβητή να τον αναγκάζεις να κολυμπάει ασταμάτητα, όχι σε μια ήρεμη πισίνα, αλλά σε μια θάλασσα με κύματα, και να μην τον αφήνεις να βγει από το νερό μέχρι να παραλύσουν τα χέρια του.

Όταν η μπαταρία του κινητού σου (ή του laptop σου) πέφτει κάτω από το 20%, δεν είναι απλά «χαμηλή». Είναι ένας κολυμβητής που έχει πάθει κράμπα στη μέση του πελάγους και παλεύει να κρατήσει το κεφάλι του πάνω από την επιφάνεια.

Το «κάτω από το 20%» είναι η ζώνη του πνιγμού

Στο 20%, ο κολυμβητής μας αρχίζει να χάνει την ανάσα του. Τα ιόντα λιθίου μέσα στη μπαταρία ζορίζονται υπερβολικά για να διατηρήσουν την τάση που χρειάζεται η συσκευή σου. Είναι η στιγμή που ο οργανισμός εκπέμπει σήμα κινδύνου.

Αν το αφήνεις να φτάσει στο 5% ή να σβήσει τελείως, είναι σαν να αφήνεις τον κολυμβητή να βουλιάξει στον πάτο. Κάθε φορά που η μπαταρία «πεθαίνει» τελείως, προκαλείται μόνιμη βλάβη στους ιστούς της. Η αναζωογόνηση από το μηδέν είναι ένα σοκ που μειώνει το προσδόκιμο ζωής της.

Η χρυσή ζώνη: 20% με 80%

Γιατί όλοι οι ειδικοί λένε να μένουμε σε αυτό το εύρος; Γιατί εκεί ο κολυμβητής μας νιώθει άνετα.

• Στο 20%: Έχει ακόμα δυνάμεις να φτάσει στην ακτή (φορτιστής).

• Στο 80%: Είναι χορτάτος και ξεκούραστος, αλλά όχι «φουσκωμένος».

Το να φορτίζεις μια μπαταρία στο 100% είναι σαν να αναγκάζεις τον κολυμβητή να κολυμπάει έχοντας φάει ένα ολόκληρο γεύμα με τρία πιάτα. Η πίεση που δέχεται το υλικό στο 100% είναι η μέγιστη δυνατή. Είναι σαν να τεντώνεις ένα λάστιχο μέχρι το σημείο που κοντεύει να κοπεί.

Γιατί πρέπει να αλλάξεις συνήθειες σήμερα

Αν θέλεις το Καινούργιο σου κινητό να αντέξει χρόνια και να μη σέρνεσαι με ένα power bank στο χέρι, σκέψου το εξής:

1. Η φόρτιση μέχρι το 100% είναι άγχος: Στο τελευταίο 10%, η μπαταρία «ιδρώνει» για να στριμώξει τα τελευταία ιόντα στη θέση τους.

2. Το 0% είναι τραύμα: Κάθε φορά που σβήνει η συσκευή, ο κολυμβητής σου χρειάζεται «τεχνητή αναπνοή» για να επανέλθει.

Στο πλαίσιο της σωστής συντήρησης, ο κανόνας είναι απλός: Λίγη φόρτιση, συχνά, και πάντα μέσα στα όρια. Μην αφήνεις τον κολυμβητή σου να θαλασσοπνίγεται. Δώσε του το σωσίβιο του φορτιστή μόλις δεις το 20% και βγάλ' τον από το νερό μόλις φτάσει στο 80%.

Η μπαταρία σου θα σε ευγνωμονεί, και η τσέπη σου επίσης.

Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από τον πόλεμο

  Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

Πάνε πολλά χρόνια. Πέρασαν δεκαετίες ολόκληρες από τότε που η ευρωπαϊκή Ήπειρος βίωσε τις μαύρες μέρες του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου.

Από αυτή τη σκοπιά το στοίχημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει πετύχει. Ο πρώτος και κύριος λόγος δημιουργίας της ήταν ακριβώς να αποφευχθεί ακόμα μία πολεμική σύρραξη που αναπόφευκτα ο ανταγωνισμός των κρατών θα μπορούσε να δημιουργήσει. Πρέπει να ομολογήσουμε πως, παρά τις δυσκολίες, τις ανισότητες, την καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων, αυτό το πείραμα Ένωσης ανομοιογενών κρατών και πολιτισμών, έχει καταφέρει να μεγαλώσει ολόκληρες γενιές που να μην έχουν μέσα στο μυαλό τους χαραγμένες εικόνες του πολέμου.

Ο λαός μας λέει όμως πως η κατάλληλη στιγμή για να ξεσπάσει ένας πόλεμος, είναι αυτή όπου έχει ξεχαστεί ο παλιός. Παρακολουθεί κανείς με ανοιχτό το στόμα πλέον ανθρώπους να λένε: "πρέπει να γίνει πόλεμος, σιγά μωρέ…". Αντικρίζει νέους ανθρώπους αποσβολωμένος μέσα στην εικονική πραγματικότητα των παιχνιδιών να θεωρούν πως οι σκοτωμοί και τα όπλα είναι κάτι φυσιολογικό και πως η ζωή είναι ένα γιγάντιο playstation. Αυτοί οι μελλοντικοί πολίτες μεγαλώνουν με την εικόνα εικονικών απωλειών.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος. Οι παλαιότεροι χάνονται σιγά-σιγά και οι μνήμες που κουβαλούσαν μαζί τους και οι τρομακτικές καταστάσεις που είχαν βιώσει ατονούν. Όλες αυτές οι αφηγήσεις που μεταφέρονταν από γενιά σε γενιά, και που ακόμα και εγώ έχω ακούσει από τη γιαγιά μου, για τα παιδιά μου και τα εγγόνια μου δε θα είναι παρά κάποιες γραμμές σε ένα βιβλίο της ιστορίας. Στόχος μας είναι να μην τις αφήσουμε απλά εκεί, αλλά να τις μετουσιώσουμε σε κάτι ζωντανό. Με τον τρόπο αυτό τιμούμε όσους και όσες θυσιάστηκαν για μας κρατώντας ταυτόχρονα ζωντανή την αντιπολεμική χροιά που τόσο έχει ανάγκη η κοινωνία μας.

Η εκπαίδευση κατέχει την πρώτη θέση σε αυτόν τον σκοπό. Ως εκ τούτου είναι αναγκαίο να διδαχθούμε από την ιστορία, ώστε να μην επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος. Δυστυχώς πολλοί μαθητές και μαθήτριες βλέπουν αυτό το μάθημα σαν μία αγγαρεία, σαν μία βαρετή απομνημόνευση. Για εμένα όμως ίσως είναι το σημαντικότερο μάθημα από όλα. Είναι εκείνο το σημείο στο οποίο ενώνεται το παρελθόν με το μέλλον και η μόνη ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο. Ναι, η γλώσσα και τα μαθηματικά θα σε βοηθήσουν να μελετήσεις και να μπορέσεις να διαβάσεις τα ιστορικά κείμενα, αλλά η κριτική ματιά είναι εκείνη που θα σου ανοίξει την πόρτα της πραγματικότητας και που θα σε κάνει αύριο-μεθαύριο έναν πολίτη αποτελεσματικό και δραστήριο και όχι ένα κοινωνικό ον αποχαυνωμένο που επιζητά πολεμικές καταστάσεις γιατί νομίζει ότι είναι παιχνίδι.

Αυτά τα λίγα θα ήθελα να γράψω επετειακά και να κλείσω με ένα μήνυμα. Μπορεί στο παρελθόν ο λαός μας να ήταν με άλλους λαούς σε αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Οι άνθρωποι όμως δημιουργούν τα κράτη. Η μόρφωση δημιουργεί τους ανθρώπους. Δεν έχουμε να χωρίσουμε τίποτα με τους άλλους λαούς και πάντα μέσα από συμβιβασμούς πιστεύω πως μπορούν να βρεθούν λύσεις. Ας έχουμε στο μυαλό μας τα λόγια του Ελευθέριου Βενιζέλου όμως:" Δεν υπάρχουν εθνικά δίκαια, μόνο εθνικά συμφέροντα". Στα πλαίσια αυτά με βάση μία φράση που ανήκει στην ιστορία πρέπει να κινηθούμε στη μελλοντική διπλωματική σκακιέρα, ώστε να αποφύγουμε τον πόλεμο σε κάθε περίπτωση μέσα από τις κατάλληλες συμμαχίες. Αλλά ακόμη και αν αυτός έρθει σε μας, να πολεμήσουμε σαν πραγματικοί ήρωες και όχι σαν θρασύδειλοι που θεωρούσαν ότι ο πόλεμος ήταν ένα παιχνίδι σε μία ηλεκτρονική πλατφόρμα!

Μην υποτιμάτε την αξία της θεατρικής αγωγής

  Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

Ένα μάθημα το οποίο έχει χάσει τη θέση του τα τελευταία χρόνια στον σχολικό χώρο με τη μείωση των ωρών στις μικρές τάξεις και την εξαφάνισή του από τις μεγάλες τάξεις, είναι το θεατρικό παιχνίδι.

Η θεατρική αγωγή είναι ζωτικής σημασίας για μία πιο ευχάριστη διδασκαλία και βοηθάει εξόχως στην κοινωνικοποίηση των παιδιών. Μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα μαθήματα οριζόντια και να δώσει μία διαφορετική νότα στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Πολλές φορές, θεωρούμε πως το μάθημα αυτό έχει ιδιαίτερη φύση και το υποτιμούμε. Δεν το υλοποιούμε και όταν το κάνουμε το κάνουμε με αγγαρεία χωρίς να έχουμε τα σωστά αποτελέσματα.

Μεγάλο ρόλο σε αυτό παίζει η έλλειψη επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, αλλά και η ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία που χρειάζεται να έχει κανείς για να μπορέσει να τσαλακωθεί μπροστά στα παιδιά, κάτι που πολλές φορές είναι μέσα στις προϋποθέσεις αυτού του μαθήματος. Ωστόσο, το τελευταίο πολλές φορές το μεγεθύνουμε στο μυαλό μας. Δεν χρειάζεται να έχουμε ιδιαίτερες θεατρικές ικανότητες ή να έχουμε σπουδάσει δραματική σχολή. Μπορούμε με απλό τρόπο και απλές κινήσεις να αξιοποιήσουμε τα ταλέντα των παιδιών. Άλλωστε σε αυτά απευθύνεται αυτό το μάθημα.

Πλέον με μία απλή αναζήτηση στο ίντερνετ μπορεί να βρει κανείς τρόπους, ώστε να πάρει ιδέες, να προχωρήσει στην υλοποίηση του μαθήματος με ευκολότερο τρόπο, να βρει τρόπους να το εντάξει σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα διαθεματικά και φυσικά να προσφέρει στη διδασκαλία του κάτι διαφορετικό από το συνηθισμένο.

Μέσα από τη δραματοποίηση μπορούμε να περάσουμε στα παιδιά πολύ ευκολότερα κοινωνικά και σημαντικά μηνύματα για την καθημερινή τους ζωή από το να τους αναφέρουμε απλά δια του στόματος ή να τους τα δείξουμε σε μία εικόνα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ό,τι κάνουμε εμείς οι ίδιοι το βιώνουμε διαφορετικά, το μαθαίνουμε ευκολότερα και το κάνουμε κτήμα μας γρηγορότερα.

Το ιδανικό φυσικά θα ήταν το μάθημα να υπάρχει σε όλες τις τάξεις, οι ανάλογοι εκπαιδευτικοί να βρίσκονται σε όλα τα σχολεία και οι εκπαιδευτικοί των τάξεων να επιμορφώνονται ετησίως πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Επειδή όμως όλοι γνωρίζουμε πως έχει η κατάσταση, είναι αναγκαίο, πέρα από τη διεκδίκηση των παραπάνω, να σηκώσουμε το ανάστημά μας και να φέρουμε το μάθημα της θεατρικής αγωγής στο σημείο που του αξίζει. Δοκιμάστε το, εφαρμόστε το στην τάξη σας και θα με θυμηθείτε…

Κάθε απόφαση θέλει τον χρόνο της: μη βιάζεστε...

  Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

Πολλές φορές αναρωτιέμαι γιατί να παίρνουμε βιαστικές αποφάσεις και να αναλαμβάνουμε δράση χωρίς πρώτα να προσπαθήσουμε να προβλέψουμε το τι μέλλει γενέσθαι και το τι έρχεται στο πέρασμα των προσπαθειών μας.

Δεν είναι λίγες οι στιγμές που οι άνθρωποι παίρνουν μια απόφαση και μετά από λίγο καιρό τη μετανιώνουν. Αυτό μπορεί να συμβεί διότι δε σκεφτόμαστε ενδελεχώς όλες τις πτυχές του ζητήματος για το οποίο καλούμαστε να κάνουμε κινήσεις, αλλά και επειδή η εσωτερική παρόρμηση μάς οδηγεί σε πρόωρες επιλογές. Ο εγκέφαλος του ανθρώπου είναι σχεδιασμένος να επιλέγει την ευκολότερη λύση, και στο πλαίσιο αυτό δεν υπάρχει πολλή σκέψη όταν νιώθουμε σχεδόν σίγουροι για κάτι.

Για παράδειγμα, μπορεί τώρα να είμαστε μια χαρά και όλα να πηγαίνουν σύμφωνα με τον σχεδιασμό μας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι στο εγγύς μέλλον θα συμβούν τα ίδια γεγονότα που συμβαίνουν αυτή τη στιγμή και μας κάνουν χαρούμενους και πετυχημένους.

 Το «Σχέδιο Β» δεν είναι ένδειξη αδυναμίας

Ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί πρόσκαιρα, όμως πρέπει να έχουμε πάντα ένα Σχέδιο Β στο μυαλό μας, το οποίο θα μας καθοδηγεί σε περίπτωση που αλλάξουν τα πράγματα και η επαλήθευση των σκέψεών μας δεν υλοποιηθεί.

Μπορεί να νιώθουμε παντοδύναμοι και να νομίζουμε ότι όλα θα πηγαίνουν όπως τα έχουμε σχεδιάσει. Ωστόσο, οι πιθανότητες τις περισσότερες φορές δεν είναι μαζί μας. Γιατί; Πέρα από το ότι είναι πολύ δύσκολο να προβλέψουμε το μέλλον, είναι και πολύ επίφοβο να θεωρούμε ότι κάτι που συμβαίνει τώρα θα συμβεί ξανά, ξανά και ξανά με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, την ίδια στιγμή. Στατιστικά μπορεί να συμβεί, αλλά οι πιθανότητες είναι εναντίον μας. Η φράση «Η ιστορία επαναλαμβάνεται σαν φάρσα» δεν είναι τυχαία.

Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς λοιπόν;

Αυτό που πρέπει σίγουρα να υλοποιήσουμε τώρα δεν πρέπει να το αφήσουμε για το μέλλον, πιστεύοντας ότι εκείνη τη στιγμή θα μπορούμε να το φτιάξουμε ή να το διορθώσουμε.

Προχωράμε, δημιουργούμε, καινοτομούμε και σχεδιάζουμε το μέλλον με όλες τις πιθανές πτυχές: επιτυχίας και αποτυχίας. Φτιάχνουμε ένα πλάνο για το πώς θα κινηθούμε σε κάθε περίπτωση και το ακολουθούμε μέχρι το τέλος.

• Δε βιαζόμαστε να πάρουμε αποφάσεις.

• Δεν βιαζόμαστε να κάνουμε κινήσεις που μετά θα μετανιώσουμε.

Όσο και αν ο εγκέφαλός μας μάς βάζει σε πειρασμό για την επιλογή του δρόμου της ευκολίας, εμείς δεν πρέπει να λυγίσουμε. Πρέπει να πειθαρχήσουμε και να μείνουμε σταθεροί στην πορεία που χαράξαμε. Μόνο τότε θα αυξήσουμε κατακόρυφα τις πιθανότητες επιτυχίας και τις πιθανότητες να μην στεναχωρηθούμε στο τέλος της ημέρας.

Η σημερινή σας δέσμευση

Ξεκινήστε λοιπόν τον σχεδιασμό από σήμερα. Μην τον αφήσετε για τις επόμενες μέρες. Κρατήστε το τιμόνι σταθερά και αφήστε το μυαλό σας να λειτουργήσει με τη λογική και όχι με το συναίσθημα.

Στο τέλος της ημέρας, όποιον δρόμο και αν έχετε ακολουθήσει από το σχέδιό σας, θα είστε εσείς οι κερδισμένοι.

Μην ξεχνάτε: Κάθε σχέδιο απαιτεί χρόνο για την εκπόνησή του, αλλά η επιτυχής υλοποίησή του οδηγεί στη μέγιστη ευχαρίστηση.