Το δώρο της εμπιστοσύνης και τα όρια του σεβασμού στο ψάρεμα και όχι μόνο

 Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

 Όταν κάποιος αποφασίζει να μοιραστεί μαζί σου την «πηγή» του —είτε αυτή είναι μια επαγγελματική στρατηγική, ένα βαθύ προσωπικό βίωμα ή μια εξειδικευμένη τεχνική— δεν σου παραδίδει απλώς πληροφορίες. Σου παραδίδει τα κλειδιά της προσπάθειας, των αποτυχιών και του χρόνου που επένδυσε για να φτάσει εκεί.

Το παράδειγμα του ψαρέματος: Ο ζωτικός χώρος και η δεοντολογία

Φαντάσου έναν έμπειρο ψαρά που σε παίρνει μαζί του και σου αποκαλύπτει το «σημάδι» του. Σου δείχνει τον τόπο που ανακάλυψε μετά από αμέτρητα αξημέρωτα, τη συγκεκριμένη τεχνική στο δόλωμα και τον τρόπο που διαβάζει τα ρεύματα και τον αέρα.

Αυτή η κίνηση είναι μια πράξη εμπιστοσύνης. Η μεγαλύτερη ασέβεια που μπορείς να δείξεις είναι να αρχίσεις να πηγαίνεις εκεί μόνος σου καθημερινά και όχι περιστασιακά, καταλαμβάνοντας τον ζωτικό του χώρο, ή να πάρεις μια παρέα μαζί σου στο ίδιο σημείο. Κάποτε στα πρώτα μου βήματα το έκανα και εγώ μέσα στο αρχικό πάθος, μέχρι που η ενσυναίσθησή μου με βοήθησε να κατανοήσω πως το να ανακαλύπτεις μόνος σου τους κρυμμένους θησαυρούς έχει μεγαλύτερη αξία από την έτοιμη τροφή και πως δεν είναι σωστό να κάνεις κατάχρηση των όσων σου δίδαξαν...

Στο πλαίσιο της αμοιβαίας εκτίμησης, ο σεβασμός σε αυτή την προσφορά δεν είναι μόνο θέμα ευγένειας, αλλά και ηθικής τάξης.

Ο σεβασμός επιβάλλει για όλους:

• Να κάνεις πίσω: Να αφήνεις σε αυτόν που σου άνοιξε τα μάτια την προτεραιότητα στον χώρο και τον χρόνο του.

• Να μην οικειοποιείσαι τον κόπο του: Η γνώση του μέρους δεν σε κάνει ιδιοκτήτη του.

• Να τηρείς τη σιωπή: Τα μυστικά που σου εμπιστεύτηκαν δεν είναι νομίσματα για να αγοράσεις τη δική σου κοινωνική αποδοχή από τρίτους.

Εφαρμογή στην επαγγελματική και προσωπική ζωή

Αυτός ο άγραφος νόμος ισχύει σε κάθε έκφανση της καθημερινότητας:

1. Στην εργασία: Όταν ένας μέντορας σου δείχνει τον τρόπο που διαχειρίζεται έναν δύσκολο πελάτη ή μια δική του μέθοδο οργάνωσης, οφείλεις να χρησιμοποιήσεις τη γνώση για να εξελιχθείς, όχι για να τον παραγκωνίσεις χρησιμοποιώντας τα δικά του όπλα εναντίον του.

2. Στη δημιουργία: Αν ένας καλλιτέχνης ή τεχνίτης σου δείξει μια μοναδική τεχνική, η αντιγραφή της χωρίς αναφορά στην πηγή ή η δημιουργία ανταγωνιστικού προϊόντος στον ίδιο ακριβώς κύκλο, αποτελεί παραβίαση της εμπιστοσύνης.

3. Στις προσωπικές σχέσεις: Όταν κάποιος σου ανοίγει την ψυχή του και σου δείχνει τον τρόπο που διαχειρίζεται τα τραύματά του, σου προσφέρει έναν οδικό χάρτη για την προσωπικότητά του. Δεν χρησιμοποιούμε ποτέ αυτή τη γνώση για να γίνουμε παρεμβατικοί ή για να τον ελέγξουμε.

Η τέχνη της υποχώρησης

Το να ξέρεις πότε να κάνεις πίσω είναι δείγμα ανώτερου χαρακτήρα. Δείχνει ότι αναγνωρίζεις πως η γνώση που έλαβες είναι ένα δώρο και όχι ένα κεκτημένο δικαίωμα. Ο καινούργιος μαθητής ή φίλος που σέβεται τα όρια, είναι αυτός που τελικά κερδίζει την αληθινή εκτίμηση και περισσότερες πόρτες ανοίγονται μπροστά του.

Ο σεβασμός στον κόπο του άλλου είναι η μοναδική εγγύηση ότι οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να μοιράζονται τα μυστικά τους μαζί μας.

Η δημιουργία απαιτεί άγχος και θυσίες

 Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

Άρθρο μου στον Ευβοϊκό Τύπο στις 28/7/2021

Πολλά πράγματα που στη ζωή εμείς σήμερα θεωρούμε δεδομένα οφείλουν τη γέννησή τους στους ανθρώπους που διακατέχονται από δημιουργικό άγχος.

Όταν λέμε δημιουργικό άγχος θα πρέπει να κάνουμε τον διαχωρισμό ανάμεσα σε αυτό που μας ωθεί στο να πάμε μπροστά και σε αυτό που μας καταστρέφει τη ζωή προκαλώντας μας συνέπειες αρνητικές στο σώμα και στην ψυχή μας. Δημιουργικό άγχος είναι αυτό που σε τρώει από μέσα σου να φτιάξεις, να δημιουργήσεις, να προσφέρεις και να παράγεις έργο το οποίο θα ωφελήσει και εσένα και τους γύρω σου. Δεν είναι εύκολο. Απαιτεί θυσίες και προσωπικό χρόνο, που πολλοί αρνούνται ή δεν μπορούν να διαθέσουν. Η δημιουργία δεν έχει στεγανά. Ο άνθρωπος που τραβάει μπροστά μπορεί να φτιάχνει από ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μέχρι ένα νέο είδος φαγητού. Οι εκφάνσεις της δημιουργίας είναι πολλές και όχι πάντα επιτυχημένες. Αυτές που μένουν τελικά στην ιστορία, είναι αυτές που αλλάζουν τον κόσμο και προσφέρουν στην ανθρωπότητα κάτι διαφορετικό από αυτό που γνωρίζουμε σήμερα.

Πώς τα παιδιά μαθαίνουν να μαθαίνουν

  Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

Άρθρο μου στον Ευβοϊκό Τύπο στις 6/10/2021

Η σύγχρονη εκπαίδευση είναι πλέον πολύ περισσότερο απαιτητική από αυτήν που συναντούσαμε τα προηγούμενα χρόνια. Μέσα σε έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών και γεγονότων μαθητές και μαθήτριες καλούνται να αναγνωρίζουν καταστάσεις και να οξύνουν την κριτική τους σκέψη καθημερινά.

Στόχος λοιπόν των εκπαιδευτικών είναι να διδάξουν στα παιδιά τον τρόπο ανακάλυψης των γεγονότων και κριτικής ανασκόπησής τους και να τους μάθουν πώς να γνωρίσουν εκείνες τις πυρηνικές γνώσεις που αργότερα θα χτίσουν πάνω τους.

Η μέθοδος που μπορεί να χρησιμοποιεί κάθε εκπαιδευτικός ποικίλλει. Ο στόχος όμως είναι ένας. Στο τέλος της ημέρας να μη βγάλουμε μόνο μορφωμένες προσωπικότητες, αλλά και σωστούς ανθρώπους.

Επιστρέφοντας λοιπόν στις μεθόδους, μπορούμε να πούμε ότι μία από τις καλύτερες είναι η μέθοδος της ανακαλυπτικής βιωματικής μάθησης. Εκεί τα παιδιά ανακαλύπτουν μόνα τους τα σημεία του μαθήματος και στη συνέχεια τα καταγράφουν είτε ηλεκτρονικά είτε στο χαρτί, ώστε να τα συνδυάσουν και να επιτύχουμε το προσδοκώμενο αποτέλεσμα μάθησης. Η επιτυχία εδώ έγκειται στο ότι τα παιδιά δεν δέχονται έτοιμη τροφή, αλλά μόνα τους με την καθοδήγηση του δασκάλου βρίσκουν τα σημαντικότερα σημεία μάθησης και μαθαίνουν φυσικά πώς να τα ανακαλύπτουν μόνα τους. Η παραπάνω διαδικασία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε μαθήματα όπως η ιστορία. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί κάλλιστα ώστε να αναζητηθούν συγκεκριμένα σημεία μέσα από εγκυκλοπαίδειες ομαδικά ή ατομικά αφού δώσουμε τις απαραίτητες οδηγίες στα παιδιά και δεν τους αφήσουμε να αναζητούν γενικά πληροφορίες.

Μία άλλη μέθοδος που μαθαίνει στα παιδιά πώς να μαθαίνουν είναι η μέθοδος της επανάληψης. Οι αρχαίοι πρώτοι είχαν διαπιστώσει πως η επανάληψη είναι η μητέρα της μάθησης. Επαναλαμβάνουμε συνεχώς κάποιες βασικές πυρηνικές γνώσεις μέχρι να εντυπωθούν στο μυαλό μας. Προσοχή δεν μιλάμε για στείρα απομνημόνευση αλλά για απομνημόνευση των απαραίτητων θεμελίων για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε. Μία τέτοια διαδικασία μπορούμε να ακολουθήσουμε στο μάθημα της έκθεσης, ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες. Υπάρχει δυνατότητα λοιπόν οι πρώτες εκθέσεις να γραφτούν συνθετικά από τους μαθητές στην τάξη ώστε να κατανοήσουν και να επαναλάβουν πολλές φορές πώς γράφεται μία έκθεση, να διαπιστώσουν πώς είναι η δομή της, γιατί χωρίζουμε παραγράφους, πώς μπορούμε να εμπλουτίσουμε το λεξιλόγιο με τη χρήση επιθέτων και ούτω καθεξής. Επίσης, χρήσιμη είναι και στα μαθηματικά, καθώς η απομνημόνευση, για παράδειγμα της προπαίδειας, αποτελεί τη βάση για να προχωρήσουμε σε πιο σύνθετες διαδικασίες.

Προώθηση της μεταγνώσης, δηλαδή του να κατανοεί ο μαθητής μόνος του τι πρέπει και πώς πρέπει να το μάθει είναι και η αυτοδιόρθωση της ορθογραφίας. Οι μαθητές-τριες διορθώνουν μόνοι τους τα λάθη. Έτσι μαθαίνουν από αυτά και κάνουν κτήμα τους αρκετές λέξεις που αν τις διορθώναμε εμείς, ίσως και να μην τους έδιναν καμία σημασία.

Αυτές είναι κάποιες από τις βασικότερες στρατηγικές διδασκαλίας που μπορεί να ακολουθήσει κανείς. Σε κάθε περίπτωση είναι καλό να καλλιεργούμε στους μαθητές και τις μαθήτριες δεξιότητες οι οποίες είναι απαραίτητες στη σύγχρονη εποχή και τις οποίες μπορούν να τις προσλάβουν με κάθε τρόπο είτε αυτός εμπεριέχει τη χρήση της τεχνολογίας είτε περιέχει αποκλειστικά τη χρήση των παραδοσιακών μεθόδων. Κατά την ταπεινή μου άποψη, ο συνδυασμός των δύο παραπάνω μπορεί να αποφέρει τα βέλτιστα αποτελέσματα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στο σημείο αυτό να αναφέρουμε πως είναι απαραίτητο να δοθεί βαρύτητα στα σημεία εκείνα που θα φανούν στους μαθητές και στις μαθήτριες χρήσιμα αύριο-μεθαύριο στην καθημερινή τους ζωή.

Θα ήταν καλό να τονίσουμε πως κάθε παιδί είναι διαφορετικό και έχει τον δικό του ρυθμό όπως και κάθε μέθοδος δεν είναι πάντα η κατάλληλη για όλους τους μαθητές και μαθήτριες. Εκεί ακριβώς έγκειται και το ταλέντο του δασκάλου, ώστε να χρησιμοποιεί όσο το δυνατόν περισσότερες μεθόδους διδασκαλίας που θα είναι ικανές να καλύψουν όλους τους τύπους μαθητών και μαθητριών. Θα είναι ικανές με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο να δώσουν στα παιδιά την απαραίτητη ώθηση για να χτίσουν μελλοντικά στρατηγικές μάθησης και εκπαίδευσης του εαυτού τους, ζωτικής σημασίας για την επιτυχία τους στον στίβο της ζωής.

Η Κάρυστος μέσα από τα μάτια του Ιπποκράτη

  Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

Αν ο πατέρας της ιατρικής, ο Ιπποκράτης, επισκεπτόταν σήμερα την Κάρυστο, θα τη χαρακτήριζε ως έναν τόπο «ιδανικής κράσης». Στο πλαίσιο του έργου του «Περί Αέρων, Υδάτων και Τόπων», η Κάρυστος αποτελεί το τέλειο παράδειγμα περιοχής όπου η φύση λειτουργεί ως ο πρώτος και κυριότερος γιατρός.

Τα τρία στοιχεία της καρυστινής υγείας

Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη, η υγεία εξαρτάται από την ισορροπία του ανθρώπου με το περιβάλλον του. Στην Κάρυστο, τα στοιχεία αυτά συνδυάζονται μοναδικά:

1. Οι Αέρηδες: Ο Ιπποκράτης έδινε τεράστια σημασία στην ποιότητα του αέρα. Οι δυνατοί άνεμοι της Καρύστου δεν είναι απλώς ένα φυσικό φαινόμενο, αλλά ένας μηχανισμός που «καθαρίζει» την ατμόσφαιρα, απομακρύνοντας τα βλαβερά στοιχεία και προσφέροντας καθαρό οξυγόνο που αναζωογονεί το σώμα και το πνεύμα.

2. Τα Νερά: Για τον Ιπποκράτη, τα καλύτερα νερά είναι τα τρεχούμενα, αυτά που πηγάζουν από ψηλά. Τα κρυστάλλινα νερά που κατεβαίνουν από το όρος Όχη είναι πλούσια σε ιχνοστοιχεία και προσφέρουν στον οργανισμό την απαραίτητη ενυδάτωση και καθαρότητα, μακριά από τη στασιμότητα που προκαλεί ασθένειες.

3. Η Γη και η Διατροφή: Η καρυστινή γη προσφέρει τροφές που είναι στην πραγματικότητα φάρμακα. Από το τοπικό μέλι και τα βότανα της Όχης μέχρι τα φρέσκα προϊόντα της θάλασσας, η διατροφή εδώ ακολουθεί το ιπποκρατικό ρητό: «Η τροφή σου να είναι το φάρμακό σου».

Η ευεργετική επίδραση στον ύπνο και την ενέργεια

Ο συνδυασμός του καθαρού αέρα και της ησυχίας του τοπίου δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για τη «Φύση», τον εσωτερικό μας γιατρό. Ο Ιπποκράτης θα παρατηρούσε ότι στην Κάρυστο ο ύπνος είναι βαθύς και αναζωογονητικός, επιτρέποντας στο σώμα να διοχετεύσει όλη του την ενέργεια στην αποκατάσταση των κυττάρων, χαρίζοντας μας ζωντάνια κάθε πρωί.

Ένας καινούργιος δρόμος για την ευεξία

Η διαμονή στην Κάρυστο δεν είναι απλώς μια επιλογή κατοικίας, αλλά ένας καινούργιος τρόπος ζωής σε αρμονία με τα στοιχεία της φύσης. Ο Ιπποκράτης θα μας προέτρεπε να αφουγκραστούμε τον αέρα, να γευτούμε το νερό και να εμπιστευτούμε τη γη αυτού του τόπου, καθώς εκεί κρύβεται το μυστικό για μια ζωή γεμάτη υγεία και ισορροπία.

Η μπαταρία σου δεν είναι αποθήκη, είναι κολυμβητής που πνίγεται

Μαθαίνοντας Διαφορετικά

Φαντάσου έναν πρωταθλητή κολύμβησης. Είναι δυνατός, γρήγορος και αποδοτικός. Τώρα, φαντάσου αυτόν τον κολυμβητή να τον αναγκάζεις να κολυμπάει ασταμάτητα, όχι σε μια ήρεμη πισίνα, αλλά σε μια θάλασσα με κύματα, και να μην τον αφήνεις να βγει από το νερό μέχρι να παραλύσουν τα χέρια του.

Όταν η μπαταρία του κινητού σου (ή του laptop σου) πέφτει κάτω από το 20%, δεν είναι απλά «χαμηλή». Είναι ένας κολυμβητής που έχει πάθει κράμπα στη μέση του πελάγους και παλεύει να κρατήσει το κεφάλι του πάνω από την επιφάνεια.

Το «κάτω από το 20%» είναι η ζώνη του πνιγμού

Στο 20%, ο κολυμβητής μας αρχίζει να χάνει την ανάσα του. Τα ιόντα λιθίου μέσα στη μπαταρία ζορίζονται υπερβολικά για να διατηρήσουν την τάση που χρειάζεται η συσκευή σου. Είναι η στιγμή που ο οργανισμός εκπέμπει σήμα κινδύνου.

Αν το αφήνεις να φτάσει στο 5% ή να σβήσει τελείως, είναι σαν να αφήνεις τον κολυμβητή να βουλιάξει στον πάτο. Κάθε φορά που η μπαταρία «πεθαίνει» τελείως, προκαλείται μόνιμη βλάβη στους ιστούς της. Η αναζωογόνηση από το μηδέν είναι ένα σοκ που μειώνει το προσδόκιμο ζωής της.

Η χρυσή ζώνη: 20% με 80%

Γιατί όλοι οι ειδικοί λένε να μένουμε σε αυτό το εύρος; Γιατί εκεί ο κολυμβητής μας νιώθει άνετα.

• Στο 20%: Έχει ακόμα δυνάμεις να φτάσει στην ακτή (φορτιστής).

• Στο 80%: Είναι χορτάτος και ξεκούραστος, αλλά όχι «φουσκωμένος».

Το να φορτίζεις μια μπαταρία στο 100% είναι σαν να αναγκάζεις τον κολυμβητή να κολυμπάει έχοντας φάει ένα ολόκληρο γεύμα με τρία πιάτα. Η πίεση που δέχεται το υλικό στο 100% είναι η μέγιστη δυνατή. Είναι σαν να τεντώνεις ένα λάστιχο μέχρι το σημείο που κοντεύει να κοπεί.

Γιατί πρέπει να αλλάξεις συνήθειες σήμερα

Αν θέλεις το Καινούργιο σου κινητό να αντέξει χρόνια και να μη σέρνεσαι με ένα power bank στο χέρι, σκέψου το εξής:

1. Η φόρτιση μέχρι το 100% είναι άγχος: Στο τελευταίο 10%, η μπαταρία «ιδρώνει» για να στριμώξει τα τελευταία ιόντα στη θέση τους.

2. Το 0% είναι τραύμα: Κάθε φορά που σβήνει η συσκευή, ο κολυμβητής σου χρειάζεται «τεχνητή αναπνοή» για να επανέλθει.

Στο πλαίσιο της σωστής συντήρησης, ο κανόνας είναι απλός: Λίγη φόρτιση, συχνά, και πάντα μέσα στα όρια. Μην αφήνεις τον κολυμβητή σου να θαλασσοπνίγεται. Δώσε του το σωσίβιο του φορτιστή μόλις δεις το 20% και βγάλ' τον από το νερό μόλις φτάσει στο 80%.

Η μπαταρία σου θα σε ευγνωμονεί, και η τσέπη σου επίσης.

Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από τον πόλεμο

  Μιλτιάδης Κοτζιάμπασης (Π.Ε. 70)

Πάνε πολλά χρόνια. Πέρασαν δεκαετίες ολόκληρες από τότε που η ευρωπαϊκή Ήπειρος βίωσε τις μαύρες μέρες του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου.

Από αυτή τη σκοπιά το στοίχημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει πετύχει. Ο πρώτος και κύριος λόγος δημιουργίας της ήταν ακριβώς να αποφευχθεί ακόμα μία πολεμική σύρραξη που αναπόφευκτα ο ανταγωνισμός των κρατών θα μπορούσε να δημιουργήσει. Πρέπει να ομολογήσουμε πως, παρά τις δυσκολίες, τις ανισότητες, την καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων, αυτό το πείραμα Ένωσης ανομοιογενών κρατών και πολιτισμών, έχει καταφέρει να μεγαλώσει ολόκληρες γενιές που να μην έχουν μέσα στο μυαλό τους χαραγμένες εικόνες του πολέμου.

Ο λαός μας λέει όμως πως η κατάλληλη στιγμή για να ξεσπάσει ένας πόλεμος, είναι αυτή όπου έχει ξεχαστεί ο παλιός. Παρακολουθεί κανείς με ανοιχτό το στόμα πλέον ανθρώπους να λένε: "πρέπει να γίνει πόλεμος, σιγά μωρέ…". Αντικρίζει νέους ανθρώπους αποσβολωμένος μέσα στην εικονική πραγματικότητα των παιχνιδιών να θεωρούν πως οι σκοτωμοί και τα όπλα είναι κάτι φυσιολογικό και πως η ζωή είναι ένα γιγάντιο playstation. Αυτοί οι μελλοντικοί πολίτες μεγαλώνουν με την εικόνα εικονικών απωλειών.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος. Οι παλαιότεροι χάνονται σιγά-σιγά και οι μνήμες που κουβαλούσαν μαζί τους και οι τρομακτικές καταστάσεις που είχαν βιώσει ατονούν. Όλες αυτές οι αφηγήσεις που μεταφέρονταν από γενιά σε γενιά, και που ακόμα και εγώ έχω ακούσει από τη γιαγιά μου, για τα παιδιά μου και τα εγγόνια μου δε θα είναι παρά κάποιες γραμμές σε ένα βιβλίο της ιστορίας. Στόχος μας είναι να μην τις αφήσουμε απλά εκεί, αλλά να τις μετουσιώσουμε σε κάτι ζωντανό. Με τον τρόπο αυτό τιμούμε όσους και όσες θυσιάστηκαν για μας κρατώντας ταυτόχρονα ζωντανή την αντιπολεμική χροιά που τόσο έχει ανάγκη η κοινωνία μας.

Η εκπαίδευση κατέχει την πρώτη θέση σε αυτόν τον σκοπό. Ως εκ τούτου είναι αναγκαίο να διδαχθούμε από την ιστορία, ώστε να μην επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος. Δυστυχώς πολλοί μαθητές και μαθήτριες βλέπουν αυτό το μάθημα σαν μία αγγαρεία, σαν μία βαρετή απομνημόνευση. Για εμένα όμως ίσως είναι το σημαντικότερο μάθημα από όλα. Είναι εκείνο το σημείο στο οποίο ενώνεται το παρελθόν με το μέλλον και η μόνη ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο. Ναι, η γλώσσα και τα μαθηματικά θα σε βοηθήσουν να μελετήσεις και να μπορέσεις να διαβάσεις τα ιστορικά κείμενα, αλλά η κριτική ματιά είναι εκείνη που θα σου ανοίξει την πόρτα της πραγματικότητας και που θα σε κάνει αύριο-μεθαύριο έναν πολίτη αποτελεσματικό και δραστήριο και όχι ένα κοινωνικό ον αποχαυνωμένο που επιζητά πολεμικές καταστάσεις γιατί νομίζει ότι είναι παιχνίδι.

Αυτά τα λίγα θα ήθελα να γράψω επετειακά και να κλείσω με ένα μήνυμα. Μπορεί στο παρελθόν ο λαός μας να ήταν με άλλους λαούς σε αντιμαχόμενα στρατόπεδα. Οι άνθρωποι όμως δημιουργούν τα κράτη. Η μόρφωση δημιουργεί τους ανθρώπους. Δεν έχουμε να χωρίσουμε τίποτα με τους άλλους λαούς και πάντα μέσα από συμβιβασμούς πιστεύω πως μπορούν να βρεθούν λύσεις. Ας έχουμε στο μυαλό μας τα λόγια του Ελευθέριου Βενιζέλου όμως:" Δεν υπάρχουν εθνικά δίκαια, μόνο εθνικά συμφέροντα". Στα πλαίσια αυτά με βάση μία φράση που ανήκει στην ιστορία πρέπει να κινηθούμε στη μελλοντική διπλωματική σκακιέρα, ώστε να αποφύγουμε τον πόλεμο σε κάθε περίπτωση μέσα από τις κατάλληλες συμμαχίες. Αλλά ακόμη και αν αυτός έρθει σε μας, να πολεμήσουμε σαν πραγματικοί ήρωες και όχι σαν θρασύδειλοι που θεωρούσαν ότι ο πόλεμος ήταν ένα παιχνίδι σε μία ηλεκτρονική πλατφόρμα!